Strona główna | Galeria zdjęć | Aktualności | Księga gości | Informacje | Nauczyciele | Linki | Promyczek | Nasza szkoła | Publikacje nauczycieli | Publikuj
Wybierz dział publikacji
Wpisz szukane słowa
Wyszukaj w:

Publikacje / pedagogika / Klimczak Katarzyna - Diagnozowanie i praca z uczniem zdolnym w opinii nauczycieli X


Autor: Klimczak Katarzyna
opublikowano: 2008-12-21 :: 18:05






I Diagnozowanie ucznia zdolnego i praca z nim w świetle

ELBLĄSKA  WYŻSZA  SZKOŁA  HUMANISTYCZNA

WYDZIAŁ PEDAGOGIKI

 

STUDIA  PODYPLOMOWE : NAUCZANIE  ZINTEGROWANE

 

 

 

Katarzyna  Klimczak

 

Diagnozowanie  i  praca  z  uczniem  zdolnym  w  opinii  nauczycieli  bloku  matematyczno – przyrodniczego  Szkoły  Podstawowej  nr 1 w  Czarnkowie.

 

 

 

 Praca  dyplomowa  napisana

pod  kierunkiem

dr  Ryszardy  Cierzniewskiej

 

Piła  2001

 

 

 

 

Wstęp .................................................................................................  3

1.  Diagnozowanie ucznia zdolnego i praca z nim w świetle literatury. 4

      1.1. Podstawowe pojęcia stosowane w pracy ....................................... 4

      1.2. Rys historyczny w świetle literatury .............................................. 8

      1.3. Metody diagnozowania ucznia zdolnego ..................................... 11

      1.4. Praca z uczniem zdolnym w polskich szkołach ........................... 15

      1.5. Regulacje prawne w polskim systemie oświaty ........................... 19

2.  Metodologiczne podstawy pracy. ...................................................... 23

      2.1. Przedmiot i cel badań ................................................................... 23

      2.2. Problemy badawcze i hipotezy .................................................... 23

      2.3. Zmienne i wskaźniki .................................................................... 25

      2.4. Metoda techniki i narzędzia pracy ............................................... 27

      2.5. Charakterystyka badanego środowiska ....................................... 28

      2.6. Procedura badawcza .................................................................... 29

 

3. Opinia nauczycieli bloku matematyczno-przyrodniczego w zakresie    

      diagnozowania i pracy  z uczniem zdolnym w świetle własnych 

      badań. ..................................................................................................... 30

      3.1. Sposoby diagnozowania ucznia zdolnego przez nauczycieli bloku

      matematyczno-przyrodniczego w Szkole Podstawowej nr 1 w Czarnkowie ... 30

 3.2. Stosowanie metody pracy z uczniem zdolnym nauczycieli  

        bloku matematyczno-przyrodniczego w Szkole Podstawowej 

        nr 1 w Czarnkowie . ............................................................. 33

Próba uogólnień i wniosków. .................................................... 36

Spis tabel. .................................................................................... 38

Bibliografia. ................................................................................ 39

Aneksy. ........................................................................................ 41

 

Wstęp

 

  System oświaty jest skierowany na ucznia przeciętnego. Grupa uczniów przeciętnych oddziela uczniów słabych od zdolnych. Uczniami słabymi zajmują się specjaliści, natomiast dzieci zdolne nie są obiektem większego zainteresowania ze strony nauczyciela.

  Pozostawienie ich samym sobie, przekreśla możliwości ich optymalnego rozwoju umysłowego. Zatem niezmiernie ważne jest zdiagnozowanie w grupie uczniów, osób wybitnie zdolnych i stymulowanie ich rozwoju. Współczesny nauczyciel obok wiedzy merytorycznej i metodycznej, oraz umiłowania zawodu, powinien posiąść umiejętność poznawania psychiki ucznia do tego stopnia, by rozpoznawać jednostki  zdolne, wybitnie uzdolnione i utalentowane. Umożliwi mu to skuteczną pracę z uczniami o zróżnicowanym poziomie intelektualnym.

  Pierwsza część pracy ma charakter teoretyczny i zawiera rozważania na temat diagnozowania ucznia zdolnego i pracy z nim.

  W drugiej części pracy przedstawiono program podjętych badań. Celem pracy jest ocena stanu praktyki szkolnej, metod pracy w zakresie diagnozowania uczniów zdolnych. Do weryfikacji celu pracy posłużono się diagnozą sondażu i techniką ankiety.

  W trzeciej części zamieszczono analizę ilościową i jakościową przeprowadzonych badań dotyczących diagnozowania i metod pracy z uczniem zdolnym.

  Studia literatury oraz przeprowadzone badania pogłębiły wiedzę autorki na temat diagnozowania uczniów zdolnych w szkole podstawowej.  

 

 

 

1.Diagnozowanie ucznia zdolnego i praca z nim w świetle literatury.

1. 1. Podstawowe pojęcia stosowane w pracy.

  Począwszy od  czasów starożytnych do dnia dzisiejszego nauczyciele posługują się pojęciem zdolności na określenie różnic pomiędzy osiągnięciami  w rozmaitych działania uczniów. Uczeń zdolny posiada zdolności wówczas, kiedy  przyswaja sobie wiedzę i umiejętności w sposób szybszy i bardziej precyzyjny niż inny uczeń, zakładając, że ogólne przygotowanie, zainteresowanie i posługiwanie się metodami uczenia są takie same w obu przypadkach ( B. Hornowski 1986 s. 51 ). Wynika z tego, że zdolności które wykazują uczniowie, stanowią pewne właściwości psychiczne, od których zależy łatwość i szybkość uczenia się.

  W psychologii zdolności określa się jako możliwości uzyskania spodziewanych wyników przy wykonywaniu danych czynności w określonych warunkach zewnętrznych, możliwości wykonywania określonych czynności.

  Stanisław Gerstmann: „ Zdolnością nazywa się zespół czynników organicznych i związanych z nimi funkcjonalnie właściwości psychicznych umożliwiających szczególnie sprawne wykonywanie różnorodnych czynności i bardziej skomplikowanych działań”(St.Gerstmann 1964 s.167 ).

Wiedza o zdolnościach, należy ciągle, zdaniem Z. Pietrasińskiego do najtrudniejszych i najsłabiej opracowanych działów psychologii. Zdaniem Z. Pietrasińskiego zdolności są to „ ...takie różnice indywidualne, które sprawiają, że przy jednakowej motywacji i uprzednim przygotowaniu ludzie osiągają w porównywalnych warunkach zewnętrznych nie jednakowe rezultaty w uczeniu się i w działaniu” (Z. Pietrasiński 1975r,s.736 ).

  Natomiast J . Rejkowski  zdolności określa w następujący sposób: „Zdolności są to warunki zewnętrzne, dzięki którym ludzie jednakowo zaangażowani, a więc o tej samej motywacji i jednakowo przygotowani, opanowując daną działalność nie jednakowo szybko,a poziom osiągniętych przez nich rezultatów jest różny. O tych, którzy opanowują określoną działalność lepiej, można powiedzieć, że mają wyższe zdolności w danej dziedzinie ( J . Rejkowski 1974r, s.152) .

Bolesław Hornowski zwraca uwagę na dwa odrębne pojęcia:

1       Zdolności można traktować jako pewną sprawność do wykonania określonych czynności przy niezbędnych warunkach zewnętrznych w tym przypadku zdolność rozumie się jako biegłość, umiejętność.

2       Z dolność można również ujmować jako pewną możliwość, dzięki której człowiek poprzez uczenie się i ćwiczenie zdobywa nowe wiadomości, umiejętności i sprawności.

W tym znaczeniu zdolności są traktowane jako wrodzone właściwości, zadatki ( B. Hornowski 1986r , s.52 ).

           Zdolności, jak twierdził B.M.Tiepłow, są indywidualnymi właściwościami psychicznymi człowieka, które w istocie nie są wrodzone. Zdolności są wypadkową rozwoju indywidualnego jednostki i wpływów środowiska.

           Zdaniem Z. Pietrasińskiego – zdolności to właściwości psychiczne, które są warunkiem pomyślnego wykonania jakiegoś zadania.

(Z.Pietrasiński 1975r, s.736).

           Przez wieki wykształciły się rozmaite zdolności o charakterze specjalistycznym. Są to głównie przejawy zdolności człowieka od wielu rodzajów prac oraz do przyswajania tego wszystkiego, co ludność stworzyła w toku rozwoju historycznego ( B. Hornowski ,1986 s.64 ).

           Wśród zdolności wyróżnia się zdolność ogólną (inteligencję) i zdolności specjalne. Dzięki aktywności jednostki pod wpływem środowiska rozwijają się jej zdolności, które często są nazywane uzdolnieniami. Wielu traktuje uzdolnienia jako synonim zdolności. Umożliwiają one osiąganie sprawności, umiejętności i nieprzeciętnych rezultatów w różnych dziedzinach.

           Rozwój zdolności rozpatrywany jest w ścisłym powiązaniu z prawidłowościami rozwoju psychicznego N.S.Lejtes mówiąc o młodszym wieku szkolnym wskazuje na takie cechy jak: zwiększone możliwości,  bezkrytyczna gotowość do przyswojenia materiału, wiara w prawidłowość tego, czego się uczy. Cechy te sprzyjają już rozwojowi ogólnych  i specjalnych zdolności intelektualnych. W tym okresie można wyodrębnić grupę uczniów uzdolnionych w zakresie podstawowych przedmiotów nauczania.

           Rozwój zdolności uzależniony jest także od osobowości, zainteresowań, zamiłowań i inicjatywy jednostki, od jej aktywnościi potrzeby działania w danej sferze.

           Ważne są takie cechy jak: upór, stałość i celowość działań, krytyczny stosunek do siebie i swoich możliwości, odpowiedni poziom potrzeb

(I. Borzym 1979, s.21).

           Każdy nauczyciel ma za zadanie dostrzeganie ucznia zdolnego w klasach młodszych i otoczenie go systemem opieki.

           W każdej klasie są uczniowie, którzy znacznie przewyższają swoich rówieśników, pomimo, że poddani są takim samym działaniom dydaktycznym i wychowawczym. Wśród psychologów istnieją różne definicje na temat: „ucznia zdolnego”, podkreślają oni, iż ucznia takiego charakteryzuje wysoki poziom zdolności, szczególnie zaś wysoki poziom zdolności ogólnych (T.Lewowicki 1980, s. 46).

           Uczeń zdolny wg W.Okonia, to uczeń osiągający lepsze wyniki od swoich rówieśników w przypadku, gdy zachowane są jednakowe dla wszystkich warunki pracy lub uzyskujący te same, co inni wyniki przy mniejszym wysiłku. Zawdzięcza to wyższemu niż u innych rozwojowi takich zdolności jak: spostrzegawczość, sprawność myślenia, wyobraźnia, pamięć, uwaga i sprawność motoryczna (W.Okoń 1975, s.350).

           A.Binet uważa, że inteligencja to tendencja do wybierania i utrzymywania wyraźnie określonego kierunku. Według jego testów wskaźniki w granicach 90-119 charakteryzują się inteligencją przeciętną, 120-130 inteligencją wysoką, powyżej 140 inteligencją wybitną.

 (D.Nakoneczna 1980, s.31).

           Wśród definicji akcentujących wysoką sprawność intelektualną na podstawie  ilorazu  inteligencji  znajdują  się  definicję  L.M.Termana,     D.R.Greena, a także H.Wasyluk-Kuś (Green 1970, s.30).

           Uczeń zdolny to taki uczeń, którego charakteryzuje dobra pamięć, dobra uwaga, zdolność słowa wyrażająca się w rozumieniu szerokiego zakresu słów i łatwe dysponowanie potrzebnymi, słowami oraz umiejętność skojarzeniowa, umiejętność ogarnienia wielu idei i wiązania większej ilości faktów, żądza wiedzy, posiadania wyjątkowego zasobu energii umysłowej i fizycznej a także poczucie humoru.

G.Hilcheth uważa, że uczeń zdolny:

a)     przewyższa swoich rówieśników uzdolnieniami innymi niż tylko fizyczne,

b)    charakteryzują go wysokie możliwości intelektualne i wysokie wyniki w nauce,

c)     szybciej niż rówieśnicy rozwija się umysłowo,

d)    ma ponadprzeciętne zdolności ogólne lub specjalne,

e) ma dzięki uzdolnieniom duże szanse uzyskania wysokich osiągnięć, (G.Hildreth, s.48)

 

  Inna cecha  charakteryzująca uczniów zdolnych to motywacje do zajmowania się interesującą ucznia dziedziną działalności. Z motywacją wiążą się również określone postawy wobec szkoły, nauczycieli, wybranych rodzajów działalności. Uczniowie zdolni kierują się w swoim działaniu motywami opartymi na zainteresowaniach poznawczych, traktowaniu nauki jako wartości, na pozytywnym stosunku do procesu uczenia się oraz na chęci odpowiadania wymaganiom szkoły.

  Kolejną cechą obserwowaną często  u uczniów wybitnie uzdolnionych jest brak tolerancji dla odmiennych poglądów i postaw innych osób w sferze wartości.

  Ponadprzeciętne możliwości intelektualne mogą nieść za sobą negatywne konsekwencje. Odmienność zachowań i zainteresowań może być spostrzegana jako zarozumiałość, czy też chęć wywyższenia się. Taka ocena towarzyszy uczniom zdolnym bardzo często.

  Powinniśmy respektować potrzeby ucznia zdolnego, które wynikają     z jego szczególnych możliwości intelektualnych i emocjonalnych. Dostrzeganie tych potrzeb m.in. poprzez tworzenie specjalnych programów nauczania, może sprzyjać bardziej harmonijnemu rozwojowi uczniów zdolnych. Motywacja uczniów zdolnych  powinna opierać się nie tylko na celach związanych z własnym rozwojem, ale także rozumieniu, że ich talenty powinny służyć innym.

 

1.2 . Rys historyczny w świetle literatury

  Powodzenie człowieka w różnych dziedzinach życia uwarunkowane jest przede wszystkim jego zdolnościami. Już w starożytności czynili         to Sokrates, Platon, Arystoteles i w I wieku naszej ery Kwintylian (Lewowicki 1986, s.12).

  Już w okresie Odrodzenia a następnie Oświecenia wskazywano szczególnie, na możliwości wpływania na rozwój człowieka poprzez odpowiednie działanie kształcące i wychowawcze (Wołoszyn 1997).

  Z upływem czasu podejmowano liczne próby stworzenia systemów kształcenia zdolności. R . Descartes przyczynił się do powstania koncepcji rozwijania uzdolnień przez odpowiednie pobudzanie uczniów do aktywności intelektualnej w trakcie nauki. Natomiast J.Locke zalecał śledzić u uczniów rozwój uzdolnień przez ciągłą obserwację.

(Gondzik 1976, s.13).

  W XIX wieku wprowadzono zmiany w systemach nauczania.

Pestalozzi lansował zajęcia szkolne oparte na znajomości psychiki dziecka już od najwcześniejszych lat i rozpoznawaniu jego możliwości i uzdolnień. (Lewowicki 1986, s.15).

  Przedstawicielem pedagogiki eksperymentalnej był między innymi  F.Galton, który prowadził badania inteligencji sposobem naukowo-laboratoryjnym. (Gondzik 1976, s.14)

  W wieku XX badania nad uczniem zdolnym zostały rozpoczęte i największy rozmach osiągnęły w Europie i Stanach Zjednoczonych. C.Burt dokonał ogólnej typologii uzdolnień:

  1. uzdolnienia słowne przeważające u dziewcząt,

  2. uzdolnienia matematyczne,

  3. uzdolnienia techniczne przeważające u chłopców,

  4. uzdolnienia twórcze.

Badania te wykazały, że dzieci zdolne szybko usamodzielniają się,  są bardziej dojrzałe a jednocześnie częściej zdarzają się jednostki aktywne. (Lewowicki 1986, s.23)

  Podobne badania zapoczątkował L.M.Terman w Kaliforni. Wśród uczniów zdolnych wyeksponował takie cechy,  jak: dobra pamięć, bogate słownictwo, logiczne i krytyczne myślenie, inicjatywa, żądza wiedzy, poczucie humoru, mniejsza nerwowość. Zdaniem Termana, dzieci zdolne przejawiają również wyższy poziom rozwoju moralnego i społecznego, są dobrze przystosowane do szkoły. (tamże s.25)

  W okresie powojennym zainteresowanie uczniem zdolnym wzrosło jeszcze bardziej. Dalsze badania prowadzone były przez psychologów amerykańskich D.W.Taylor,  J.CatellP.Witty, a także radzieckich A.N.Leontiew, B.U.Tiepłow. Dotyczyły one genezy i możliwości stymulacji rozwoju zdolności. (Bandura 1974, s.18)

  W Niemczech tworzono szkoły dla uczniów szczególnie uzdolnionych m.in. W.Stern, który kierował selekcją uczniów zdolnych. W Polsce badania psychologiczne nad zdolnościami prowadziła M.Grzywak-Kaczyńska  (E.Gondzik 1976, s.17)

  Hildreth jest zdania, że dzieci zdolne charakteryzują się większą aktywnością ogólną, pewnością siebie, zdolnością pokonywania trudności   i poczuciem humoru. Chętniej podporządkowują się dyscyplinie, o ile nie krępuje ona aktywności poznawczej. Również Lejtes zwraca uwagę na niezwykłą zdolność do koncentracji uwagi, wysiłku i wytrwałości  w uczeniu się.

  Zgodnie z założeniami L.M.Termon de Haan, uczniem zdolnym jest ta jednostka, która posiada poziom zdolności ogólnych iloraz inteligencji równy lub większy od 120. Ucznia zdolnego charakteryzują wysokie osiągnięcia w nauce (Lewowicki 1986, s 55)

  Za kryterium diagnostyczne wybitnych uzdolnień przyjmuje się też często łatwość uczenia się jako bezpośredni przejaw inteligencji charakteryzującej się szybkim przyswajaniem nowego materiału oraz sprawnością przy jego reprodukcji. Jednak ważniejszą sprawą od tempa opanowania nowego materiału jest sprawność myślenia dziecka przejawiająca się w rozwiązywaniu problemów twórczych. Jednak i w tym przypadku diagnoza nie jest łatwa ze względu na brak rzetelnych narzędzi badawczych. Kryterium diagnostycznym uzdolnień w praktyce są wysokie oceny szkolne. Badania potwierdzają, że jest to błędne.

(Wasyluk-Kuś 1971, s.57).

  Psychologowie podkreślają, że tylko łączne zastosowanie kilku metod badawczych pozwala z dużym prawdopodobieństwem oszacować poziom uzdolnień dziecka.

 

1.3. Metody diagnozowania ucznia zdolnego.

  Problem rozpoznawania zdolności i identyfikowania jednostek zdolnych jest ważny ze względu na możliwość odpowiedniego stymulowania ich rozwoju oraz ze względu na znaczenie wykorzystywania zdolności ludzkich dla funkcjonowania nowoczesnego społeczeństwa i jego rozwoju. Ważne znaczenie ma możliwie wczesne rozpoznawanie jednostek zdolnych i dalsze odpowiednie stymulowanie ich rozwoju, gdyż wczesne etapy rozwoju mają istotne znaczenie dla kształtowania się zdolności zwłaszcza w pewnych kierunkach (muzyczne, matematyczne), 

(I.Borzym 1979).

  Ponieważ psychologia nie dopracowała jeszcze w pełni satysfakcjonującej aparatury metodologicznej umożliwiającej pomiar i trafne rozpoznawanie zdolności to za najlepszy sposób uważa się nie ograniczanie się do pojedynczej i jednorazowo stosownej techniki badania. Pomiar winien być dokonywany różnymi narzędziami badawczymi i przez różne osoby.

  Podstawową techniką pomiaru i diagnozy zdolności jest test. W program diagnozy i rozpoznawania zdolności uczniów włączone są inne techniki: obserwacje, arkusze i skala ocen.

  Do wykonania i oceny zdolności intelektualnych służą testy inteligencji. Są one stosowane w dwu wersjach: indywidualnej i grupowej.

  Pierwszym testem inteligencji powszechnie wykorzystywanym na całym świecie jest test Bineta opracowany w 1908r. Testy Bineta zostały również przeniesione na grunt amerykański, gdzie doczekały się nowych opracowań. Szczególnie dużo pracy w ich doskonalenie włożył Terman, opracowując nową wersję, wprowadzając pojęcie ilorazu inteligencji. Był to moment zwrotny w rozwoju metod badania zdolności umysłowych. Psychologowie otrzymali w miarę obiektywne narzędzie pomiaru, którym mogli badać dzieci w różnym wieku i z różnych środowisk, w ujednoliconych warunkach, a wyniki były oceniane w/g standaryzowanego klucza. W Polsce najczęściej stosowana i oceniana jest wersja skali Bineta – skala TermanaMenill.

  Do najbardziej znanych testów indywidualnego badania należy również test Wechislera. W badaniach grupowych najczęściej używa się skali Matrix Ravena i Ogólny Test Kwalifikacyjny.

  Podstawą podziału testów inteligencji jest liczba osób objętych badaniem lub typ i rodzaj materiału, który jest używany w czasie rozwiązywania zadań. Ze względu na to drugie kryterium rozróżniamy testy werbalne i niewerbalne, inaczej nazywane wykonaniowymi.  Przykładem badań o charakterze słownym są testy wiadomości, słownik,   w których obok wiedzy na dany temat, wyjaśnia się i definiuje pojęcia, nazwy i słowa. Zdolności  wykonaniowe  tzw. inteligencją niewerbalną rozpoznaje się zadaniami typu układanki, historyjki obrazkowe.

  Niektóre testy inteligencji badanej odwołują się do zdolności ukształtowanych w toku rozwoju i pod wpływem oddziaływań środowiskowych, inne zaś do zdolności mniej zależnych do wymienionych wpływów. Przekładem ostatniej grupy testów jest stosowany test Ravena lub mniej znane testy Cyttella. W swych pomiarach odwołują się do pewnych doświadczeń. Bo o testy zupełnie niezależne od wpływów kulturowych jest trudno. Do zdolności nabytych, szczególnie w próbach słownych odwołują się skale Bineta i Wechslera.

  Testy te zostały przyjęte kontrowersyjnie tzn. na początku entuzjastycznie, później szczególnie gdy stosowano je jako narzędzie selekcji i orzecznictwa o wyższości intelektualnej dzieci lub o upośledzeniu – krytycznie.

  Współcześnie uważa się, stwierdza to np. wybitna badaczka Anna Anastazi (pod red. K.Kruszewskiego 1993, s.225), że celem pomiarów dokonywanych przy zastosowaniu testów zdolności jest określenie maksymalnego osiągnięcia, do jakiego jest zdolna jednostka w danej dziedzinie. Badanie testami inteligencji zmierza do określenia ogólnego poziomu rozwoju umysłowego. Testy miały badać możliwości funkcjonowania intelektualnego, a nie umiejętności czy osiągnięcia. Jednakże pomiar w poszczególnych testach bywa skoncentrowany to na jednych, to na innych zdolnościach. Toteż ogólnie uważa się, że testy są przeładowane próbami językowymi, a rezultaty bardziej zależą od środowiska niż rzeczywistych zdolności.

  Testom inteligencji zarzuca się również to, iż nie dają one możliwości pomiaru zdolności twórczych, nierozerwalnie związanych z talentami w różnych dziedzinach. W diagnozie zdolności twórczych stosuje się inne narzędzia badawcze, między innymi metody opracowane przez amerykańskiego badacza zdolności J.P.Guilforda.

  Do pomiaru zdolności specjalnych stosowane są np. testy uzdolnień muzycznych, test inteligencji muzycznej skonstruowany przez Winga. W diagnozie zdolności plastycznych wykorzystywane są testy upodobań estetycznych np. test Mayena. Inne uzdolnienia specjalne badane są zestawem technik do pomiaru przydatności zawodowej. W rozpoznawaniu zdolności specjalnych dużą uwagę przywiązuje się do danych wspomagających.

  Często stosowaną technika jest również metoda obserwacji procesów i wyników działalności jednostki. Możliwość takiej obserwacji mają nie tylko psychologowie, ale również rodzice i nauczyciele. Obserwacje prowadzone są najczęściej za pomocą specjalnie do tego celu przygotowanych arkuszy obserwacji.

  Są jednak pewne trudności przy stawianiu diagnozy zdolności na podstawie obserwacji. Nierzadko jednostki zdolne zachowują się tak,   by nie zwracać na siebie uwagi. Może to spowodować, że nie będą one zauważane i trafnie ocenione. Po drugie wiele spośród nich żyje w warunkach, w których nie mają możliwości ujawnienia swych zdolności w zakresie zachowań werbalno – teoretycznych i inwencyjnych. Po trzecie zaś, mimo że odpowiedzi osób uzdolnionych wyróżniają się trafnością, formułowane są na podstawie wielkiej liczby przesłanek. Aktualne osiągnięcia wynikające z braku wiedzy nie są duże, uniemożliwiają więc zwrócenie uwagi na siebie.

  Prowadzący obserwację powinien opierać się na danych, uznawanych za przesłanki szczególnych zdolności. W wypadku zdolności intelektualnych są nimi:

-         zdolność do szybkiego uczenia się, diagnozowana na podstawie całych kompleksów czynności trwających w czasie,

-         zdolność uogólniania,

-         współwystępowanie pomysłowości, ciekawości intelektualnej z badawczością i wynalazczością,

-         szerokie zainteresowania i duża wiedza,

-         łatwość znajdowania argumentów i operowania nimi w obronie swoich poglądów.

  Diagnoza zdolności jest wartościowa, gdy formułowana jest na podstawie wieloaspektowych badań umożliwiających stwierdzenie różnic ilościowych i jakościowych w uzdolnieniach. W zależności od zastosowanej metodologii uzyskuje się inne informacje o poziomie i rodzaju uzdolnień.

 

1.4. Praca z uczniem zdolnym w polskich szkołach.

Uczniowie zdolni ze względu na specyficzne właściwości intelektualne i osobowościowe – mają odmienne od swych rówieśników potrzeby rozwojowe. Zaspokojenie tych potrzeb wymaga też odpowiedniego dostosowanego do ich właściwości nauczania

(M.Tyszkowa 1993, s.867).

Na przełomie lat 20, profesor B.Nawroczyński postuluje, by ucznia wybitnego wydzielić do klasy specjalne . (B.Nawroczyński 1923, s.6)

J.Syska w swojej pracy „O traktowaniu uczniów szczególnie zdolnych”, proponuje tworzenie oddzielnych klas dla uczniów szczególnie zdolnych. W normalnych szkołach indywidualizować pracę w obrębie klasy, przyspieszać promowanie uczniów oraz przeznaczać godziny do dyspozycji uczniów i nauczycieli (J.Syska 1928, s.9).

W okresie powojennym problem został dostrzeżony Józef Pieter, który zwrócił uwagę na:

-         konieczność kształcenia wysoko kwalifikowanej kadry fachowców,

-         konieczność kształcenia wysoko kwalifikowanej kadry nauczycieli różnych przedmiotów,

-         konieczność podniesienia na wyższy poziom pracy dydaktycznej

(J.Pieter 1967, s.1).

W roku 1969 reforma oświatowa nie wniosła nic w kształcenie uczniów zdolnych na poziomie szkoły podstawowej. Nadal formami pracy były kołka zainteresowań, bardziej lub mniej udane próby nauczycieli w zakresie indywidualizacji pracy uczniów w czasie lekcji, bądź różnorodne formy pracy pozalekcyjnej. Jedyną zmianą było Zarządzenie Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego o możliwości przenoszenia uczniów klas I - III Szkoły Podstawowej do klasy starszej poza trybem ogólnie obowiązującymi przepisami lub przyjęcia bezpośrednio do klasy drugiej.

Uważa się, że treści powinny ukazywać ewolucję poglądów na dany temat, doprowadzając do ukształtowania się określonego sądu. Dlatego też np. w szkołach amerykańskich podaje się dużo informacji o charakterze historyczno – biograficznym (I.Borzym 1979).

W zakresie pracy dydaktycznej postuluje się wprowadzenie metod  badawczych i problemowych, przy jednoczesnym uwzględnianiu indywidualnych możliwości, zainteresowań oraz potrzeb uczniów

(K.Kruszewski 1993, s.278).

Stymulowanie do samodzielnej i niezależnej pracy uczniów o różnym poziomie zdolności winno prowadzić do ukształtowania się możliwości twórczego działania. Wg W.Okonia nauczanie problemowe składa się z trzech faz:

a) uświadomienie sobie ogólnej informacji problemowej,

b) analizie tej sytuacji i sformułowanie konkretnego problemu,

c) rozwiązanie problemu,

    (W.Okoń pod red. T.Tomaszewskiego 1982, s.759)

Jeśli chodzi o warunki wychowawcze stwarzane przez szkołę, to należy dążyć do właściwej i bezstronnej postawy wobec dziecka zdolnego, tolerancji dla jego ewentualnej nietypowości w zachowaniu, doceniania samodzielności jego myślenia i działania oraz oryginalności  w rozwiązywaniu zadań. (K.Kruszewski 1993, s.228).

  W specjalnie organizowanych zespołach nauczania dzieci uzdolnionych wprowadza się:

-         indywidualizację opanowanych treści, metod i tempa pracy,

-         wdrażanie do pracy samodzielnej i twórczej, z uwzględnieniem metod badawczych i poszukujących,

-         intensywny lub ekstensywny charakter nauki łączenie uczniów  w różne zespoły ze względu na rodzaj zdolności.

 

Praca z uczniem zdolnym może być prowadzona w różnych strukturach organizacyjnych: począwszy od klas i szkół dla uzdolnionych – poprzez specjalne programy i indywidualne plany pracy do wielo-poziomowego nauczania w typowych zespołach klasowych.

W szkolnictwie elementarnym poprzez opracowane plany, techniki pracy z uczniem zdolnym dąży się do realizowania założeń łączących się z postulatami bogatszego i szybciej opanowywanego programu. Opracowuje się dodatkowe zajęcia, wprowadza częściowe grupowanie, tworzy się odrębne klasy i szkoły. Pracując w typowych zespołach klasowych przygotowuje się odpowiednie warunki lokalowe, zmienia czas i formy pracy z uczniem, indywidualizuje pracę nauczyciela. Aby praca     z uczniem zdolnym mogła zakończyć się sukcesem nauczyciele powinni spełniać kilka warunków:

a) Jest zainteresowany zdolnościami uczniów i pracą z nimi,

b) Poświęca czas wolny na przygotowanie i organizację lekcji,

c) Swobodnie organizuje sobie czas,

d) W sposób plastyczny adoptuje materiał programowy do

     zindywidualizowanego nauczania,

e) Stara się poznać i uwzględniać w nauczaniu zdolności,  

     sprawności, umiejętności i specjalne zainteresowania,

f) Wszystkim dzieciom, zapewnia poczucie więzi z klasą jako

     całością

Z kolei zespół uczniowski również musi spełniać następujące warunki:

         1) Nie może być zbyt liczny, nie przekraczać 30 osób,

         2) Musi mieć w swym składzie tylu uczniów zdolnych, aby można było w jego obrębie tworzyć grupy pracy

         3) Indywidualny nadzór nad nauką uczniów jest konieczny, ważne jest , aby kilku uczniów współpracowało w tym zakresie z nauczycielem. (I.Borzym 1979, s.215)

        

         W swojej pracy „Kształcenie uczniów zdolnych” T.Lewowicki wymienia strategie kształcenia uczniów zdolnych, które stosuje się wobec nich, są to:

a)     wcześniejsze podejmowanie nauki w szkole, czyli przyjmowanie do szkoły dzieci , które nie osiągnęły jeszcze wieku obowiązku szkolnego, a wykazują na podstawie badań poziom pełnej dojrzałości szkolnej.

b)    szybsze opanowanie materiału nauczania są  to  tzw.  klasy  „półroczne”, gdzie dzieci w jednym roku opanowują dwie klasy

          c) „wydłużony” rok szkolny – uczeń poznaje materiał w czasie  wakacji na specjalnie organizowanych zajęciach tzw. sesji letniej

         d) podwójna promocja – promowanie ucznia z klasy V do VII

              bez przyswajania materiału kl. VI

         e) uczenie się zgodnie z indywidualnym tempem.

              Jest to swoista wersja indywidualnego toku kształcenia,  który pozwala na nauczenie się w dowolnym tempie i zaliczenie materiału danej klasy w dowolnym czasie .  Promocje otrzymuje się w momencie opanowania  określonych treści.

         f) przyspieszanie „całościowe” i „częściowe”  -  uczniowie zdolni uczą się szybciej wszystkich treści i po wykazaniu się opanowania całego materiału danej klasy przechodzą do klasy następnej -  uczeń może się uczyć szybciej tylko niektórych treści

T.Lewowicki wymienia również:

  1. Rozszerzenie  treści programowych treści  poza programowych

           a) programy specjalne – opracowane przez pracowników uczelni wyższych , zarówno dla uczniów szkół średnich i studentów szkół wyższych,

           b) treści obowiązkowe i fakultatywne,

           c) zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne,

  2. Różnicowanie poziomu trudności

           a) kształcenie wielopoziomowe – różnicowanie treści  kształcenia pod względem poziomu trudności materiału

  3. Kształtowanie myślenia i działania oryginalnego oraz twórczego

           a) nauczanie – uczenie problemowe sprzyja rozwojowi zdolności,

           b) gry dydaktyczne,

           c) rozwijanie cech osobowości,

                         (T.Lewowicki 1977, s.92-146)

         Ogólnie można stwierdzić, że nie ma jednoznacznych rozwiązań, które odpowiadałyby wszystkim kryterium i wymaganiom dobra jednostki, ale nie wolno pozostawić uczniów zdolnych samych sobie, ponieważ wiąże się to z dużą stratą dla nich samych.

 

1.5 . Regulacje prawne w polskim systemie oświaty.

         Polski system oświaty kieruje się jedną z podstawowych zasad, państwo powinno zapewnić opiekę nad uczniami szczególnie zdolnymi. Przepis art. 1 pkt. 6 ustawy z 7 września 1991r. o systemie oświaty, jako przykładowe formy jej realizacji wymienia możliwości kształcenia według indywidualnych programów nauczania a także ukończenia szkoły każdego typu w skróconym czasie.

         Wymieniona wyżej zasada ma charakter ogólnej wytycznej dla wszystkich podmiotów wykonujących kompetencje określone w ustawie o systemie oświaty i aktach wykonawczych. Jednakże w dalszych częściach tej ustawy nie ma odrębnych przepisów regulujących w sposób szczególny kształcenie uczniów wybitnie zdolnych. Jedynie w kilku miejscach ustawy znajdziemy zapisy mający pośredni związek z tą problematyką.

Dotyczy to :

-        art. 22 ust. 2 pkt. 6 ustawy zawierającego delegację Ministra Edukacji Narodowej do ustalenia zasad działalności innowacyjnej i eksperymentalnej w szkołach i placówkach  oświatowych,

-        nowo dodanego Nowela z 25 lipca 1998 r . przepisu art. 5 ust.  3B przewidującego możliwość zakładania i prowadzenia przez Ministra Edukacji Narodowej szkół o charakterze eksperymentalnym;

-        art. 66 ustanawiającego możliwość realizowania przez uczniów indywidualnego programu lub toku nauki, jednak podjęcie takiego systemu kształcenia zostało obwarowane obowiązkiem uzyskania zezwolenia dyrektora szkoły, wydawanego po zasięgnięcie opinii rady pedagogicznej i poradni psychologiczno - pedagogicznej, szczegółowe zasady i tryb udzielania zezwoleń na indywidualny program nauki lub tok nauki oraz organizację tego programu lub toku nauki, określa zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej  z 27 kwietnia 1992 r . (MP nr 13, poz.19) 

        

         Z rozwijaniem umiejętności i wiedzy uczniów wybitnie uzdolnionych związany jest system konkursów, turniejów i olimpiad przedmiotowych. Zasady organizowania i przeprowadzania wyżej wymienionych ustala Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z  14 września 1992r. (Dz.Urz. MEN nr 7, poz. 31 z późn. zm.)

        

         Z interesującą nas problematyką pozostają w związku przepisy niektórych aktów wykonawczych do ustawy o systemie oświaty. W szczególności przywołać należy:

-        Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 19 kwietnia 1999r. w sprawie zasad oceniania , klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz.U nr41 poz.413), które przewiduje możliwość promowania uczniów kl. I - III szkoły podstawowej poza normalnym trybem również ciągu roku szkolnego. Ponadto zarządzenie przewiduje szczególne formy wyróżniania uczniów kończących szkołę ( świadectwo z biało- czerwonym paskiem, odznaka, etc. );

-        Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 19 czerwca 1992r. w sprawie ramowego statutu  szkół publicznych dla dzieci i młodzieży (Dz.Urz. MEN nr 4 poz.18) oraz rozporządzenie z 15 lutego 1999r. w sprawie ramowego statutu publicznej szkoły podstawowej i publicznego gimnazjum (Dz.Urz. Nr 14  poz.131), które nakazują określenie w statucie każdej szkoły sposobu, w jaki umożliwia ona rozwijanie zainteresowań uczniów, realizowanie indywidualnych programów nauczania oraz ukończenie szkoły w skróconym czasie;

-        Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 30 czerwca 1993r. w sprawie zasad i warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez szkoły i placówki publiczne (Dz.Urz. MEN  nr6, poz.20), które umożliwia wprowadzenie nowych rozwiązań programowych, organizacyjnych bądź metodycznych, mających na celu poszerzenia albo modyfikację zakresu realizowanych w szkole celów i treści kształcenia, wychowania lub opieki;

-        Rozporządzenie Rady Ministrów z 4 sierpnia 1993r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania pomocy materialnej dla uczniów (Dz.Urz. Nr 74, poz.350 z późn. zm.), które przewiduje stypendia Ministra Edukacji Narodowej i Prezesa Rady Ministrów dla uczniów osiągających najlepsze rezultaty w nauce;

-         Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 11 marca 1991r. w sprawie zasad i warunków uczestniczenia wybitnie uzdolnionych uczniów w zajęciach przewidzianych tokiem studiów na kierunkach zgodnych z uzdolnieniami oraz zasad zaliczania tych zajęć.

    (MP nr 10, poz. 72)

 

 

2. Metodologiczne podstawy pracy

 

2.1. Przedmiot i cel badań.

Przedmiotem badań w literaturze pedagogicznej jest działalność pedagogiczna, a więc procesy wychowania i nauczania, a także samowychowania i uczenia się, ich cele, treści, przebieg, metody, środki  i organizacja.

Przedmiotem moich badań są opinie nauczycieli nauczania bloku matematyczno - przyrodniczego, o ich kompetencjach w zakresie diagnozowania ucznia zdolnego oraz sposobach realizacji nim w procesie dydaktyczno -  wychowawczym.

Celem badań według literatury pedagogicznej jest dążenie do wzbogacenia wiedzy o rzeczach lub zjawiskach będących przedmiotem badań.

Celem badań pedagogicznych jest poznanie naukowe istniejącej realnie, empirycznej rzeczywistości społecznej, opis zjawiska, instytucji bądź jednostki.     

Celem mojej pracy jest ocena stanu praktyki szkolnej, metod pracy szkolnej w zakresie diagnozowania uczniów zdolnych.

 

2.2. Problemy badawcze i hipotezy.

Problemy badawcze wg rozumowania S.Nowaka „problem to tyle, co pewne pytania lub zespół pytań na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie” (S.Nowak 1965, s.32)

Natomiast T.Pilch mówi, że problem „to z pozoru prosty zabieg werbalny, polegający na precyzyjnym rozbiciu tematu na pytania, problemy” (T.Pilch 1973, s.15).

Natomiast problemem ogólnym mojej pracy jest odpowiedź na pytanie: „Na ile nauczyciele radzą sobie z diagnozowaniem oraz pracą dydaktyczno - wychowawczą z uczniem zdolnym ?”

Problemami szczegółowymi są pytania:

     1 .  Ilu uczniów w szkole zaliczanych jest do uczniów zdolnych lub wybitnych ?

     2 .  Jak i na ile nauczyciele radzą sobie z diagnozowaniem ucznia zdolnego ?

3 .  Jaka postawa nauczyciela sprzyja twórczej  pracy  z uczniem zdolnym ?

4 . Jaka jest znajomość metod pracy z dzieckiem zdolnym w samo-ocenie nauczyciela ?

5 . Jak nauczyciel zdobywał kompetencje w zakresie pracy z uczniem zdolnym ?

  Aby odpowiedzieć na problem zasadniczy należy ustalić hipotezy. Wg H.Muszyńskiego „rozstrzygnięcie problemu polega na zweryfikowaniu hipotez. Stanowią one stwierdzenia, co do których istnieje pewne prawdopodobieństwo, że są właściwym rozwiązaniem sformułowanych uprzednio problemów badawczych”. (H.Muszyński 1970, s.188)

  W poszukiwaniu przewidywanych kierunków rozwiązywania wysuniętego problemu przyjęłam następującą hipotezę: „generalnie nauczyciele nie są przygotowani w toku studiów do diagnozowania ucznia zdolnego, są zmuszani do uzupełniania własnych kompetencji drogą samodoskonalenia, co wydłuża w znacznym stopniu wprowadzenie tej wiedzy w praktykę. Wielokrotnie wiedza ich jest bierna tzn. mają ją, lecz obawiają się ją stosować. Zakładam, że wielu z nich nie jest przygotowanych i nie uzupełnia swojej wiedzy.

 

 

Hipotezy :

 

1. Według obserwacji wynika, że nauczyciele wskażą bardzo małą liczbę uczniów zdolnych w swojej klasie na skutek braku umiejętności diagnozowania ucznia zdolnego.

2. Zakłada się, że nauczyciele stosują mało sposobów diagnozowania ucznia zdolnego .

3.Zakłada się, że nauczyciel w pracy twórczej z uczniem zdolnym, organizuje proces dydaktyczny, stwarzając optymalne warunki do rozwoju osobowości dziecka zdolnego.

4. Nauczyciele przyznają się do znajomości metod pracy z uczniem  zdolnym .

 

2.3. Zmienne i wskaźniki .

  Zmienna – wg W.Okonia – to „czynnik przybierający różne wartości w danym zbiorze” (W.Okoń 1987, s.364)

  „Zmienne określają więc pod jakim względem rozpatrujemy pewne przedmioty oraz charakteryzują reguły klasyfikacji, porządkowania przedmiotów i zjawisk rozpatrywanych pod danym względem. Różnice stanowią różne kryteria uporządkowania przedmiotów, zdarzeń czy własności podpadających pod zmienną  (S.Nowak 1985, s.153)

  W mojej pracy wystąpi zmienna globalna, którą stanowi praca nauczyciela z uczniem zdolnym, oraz następujące zmienne szczegółowe:

  1. Sposoby diagnozowania ucznia zdolnego.

  2. Sposoby pracy z uczniem zdolnym.

  3. Sposoby dokumentowania pracy z uczniem zdolnym.

  4. Rodzaj programu pracy z uczniem zdolnym.

  5. Efekty pracy z uczniem zdolnym.

6. Podejmowanie pracy z uczniem zdolnym, a wykształcenie i staż pracy.

  7. Liczba uczniów zdolnych w klasach, w których uczy nauczyciel.

 

S.Nowak twierdzi, że „wskaźnik to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko, na podstawie zajścia, którego wnioskujemy z pewnością bądź z określonym prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, iż zachodzi zjawisko, jakie nas interesuje”. (S.Nowak 1970, s.23).

Wskaźniki zmiennych szczegółowych:

1.     Sposoby diagnozowania ucznia zdolnego:

-  nominacje specjalistów przedmiotowych,

  -   wysokie oceny z przedmiotów,

  -   test,

2.     Sposoby pracy z uczniem zdolnym:

           -  metody,

           -  formy,

           -  programy,

3.     Sposoby dokumentowania pracy z uczniem zdolnym:

           -  program,

           -  prace uczniowskie,

           -  wypracowania,

           -  konkursy,

4.     Rodzaj programu pracy z uczniem zdolnym:

           -  własny program,

           -  inny ( źródło ),

5.     Efekty pracy z uczniem zdolnym:

           -  udział w olimpiadach,

           -  przyspieszony tok kształcenia,

6.     Podejmowanie pracy z uczniem zdolnym, a wykształcenie i staż pracy:

           -  wykształcenie wyższe pedagogiczne,

           -  licencjat,

           -  wykształcenie średnie,

7.     Liczba uczniów zdolnych w klasach , w których uczy nauczyciel:

           -  cyfra,

 

2.4. Metoda , techniki  i narzędzia pracy

Przystępując do przeprowadzania badań  w mojej pracy, wybrałam określoną metodę oraz dobrałam odpowiednie techniki i narzędzia badawcze.

  W terminologii metodologii pedagogicznej nie ma zgodności, co do zakresu pojęć takich jak: metoda, technika, narzędzie badawcze. W.Zaczyński w swojej pracy przytacza definicje T.Kotarbińskiego, która brzmi „ .....przez metodę rozumiemy sposób systematycznie stosowany, to znaczy stosowany w danym przypadku z intencją zastosowania go także przy ewentualnym powtórzeniu się analogicznego zadania.

(W.Zaczyński 1968, s.17)

  W swojej pracy posłużyłam się metodą sondażu diagnostycznego. Według T.Pilcha „metoda sondażu diagnostycznego jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych zjawisk wychowawczych, instytucjonalnie nie zlokalizowanych, na podstawie badań specjalnie dobranej grupy reprezentującej populację ogólną, w której występują badane zjawiska”. (T.Pilch 1998, s.51)

  W.Zaczyński uważa, że „technika badawcza jest nazwą właściwą na oznaczenie poszczególnych odmian określanych metod, natomiast wszelkie materialne środki pomocnicze badania są narzędziami badawczymi”.

 (W.Zaczyński 1968, s.17)

  W sondażu diagnostycznym posłużyłam się techniką, jaką jest ankieta. Według T.Pilcha „ankieta jest techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnieniu, najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji,       w obecności lub częściej bez ankietera”. (T.Pilch 1978, s.74)

  W uzyskaniu odpowiedzi na pytanie zawarte w ankiecie pomoże mi kwestionariusz, który będzie pełnił rolę narzędzia badawczego. M.Łobocki twierdzi, iż „istnieje wyraźna tendencja do traktowania kwestionariusza jako formularza zawierającego odpowiednio uszeregowane pytania z miejscami na odpowiedzi”. (M.Łobocki 1984, s.269)

  „Narzędzie badawcze jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań i służy do technicznego gromadzenia danych z badań. (T.Pilch 1977, s.116)

Narzędzie badawcze ma zakres najwęższy i jest pojęciem podrzędnym, zarówno wobec pojęcia metody, jak i pojęcia techniki badawczej.

 

2.5. Charakterystyka badanego środowiska

  W niniejszej pracy terenem badań jest Szkoła Podstawowa nr 1 im. Henryka Sienkiewicza, która jest placówką publiczną. Organem prowadzącym szkołę jest Urząd Miasta Czarnków, a organem prowadzącym nadzór pedagogiczny jest Kurator Oświaty w Poznaniu.

  W roku szkolnym 2000/2001 naukę podjęło 1010 uczniów pod opieką  65 pedagogów. W szkole znajduje się biblioteka i pracownia komputerowa oraz pracownie: nauczania zintegrowanego, języka polskiego, matematyki, przyrody, historii, techniki, sztuki. Ponadto są trzy sale gimnastyczne, dwie świetlice, aula i stołówka.

Każda pracownia posiada niezbędne pomoce dydaktyczne.

 

 

2.6. Procedura badawcza

 

  Badaniami objęto 17 nauczycieli bloku matematyczno-przyrodniczego uczących w klasach IV-VI. Każdy otrzymał kwestionariusz autorstwa Z .Cierzniewskiej, który wypełniał dobrowolnie i anonimowo. Większość wypełniała go chętnie, pomimo iż każdy zetknął się po raz pierwszy z treścią kwestionariusza.

 

 

 

 

3. Opinia nauczycieli bloku matematyczno-przyrodniczego w zakresie diagnozowania i pracy z uczniem zdolnym w świetle własnych badań.

3.1.Sposoby diagnozowania ucznia zdolnego przez nauczycieli bloku matematyczno-przyrodniczego w Szkole Podstawowej nr 1 w Czarnkowie.

Dla właściwej pracy z uczniem zdolnym priorytetowe znaczenie ma dobre zdiagnozowanie wczesnego wykrywania uzdolnień, aby ukierunkować właściwy rozwój ucznia.

Wraz z rozwojem i postępem technicznym wzrasta zapotrzebowanie na ludzi o wysokich kwalifikacjach zawodowych. Uczniowie wybitnie zdolni są potencjalnymi kandydatami do zaspokojenia potrzeb nauki.

  Nauczyciele diagnozują ucznia zdolnego już w szkole podstawowej. Sposoby diagnozowania przedstawia poniższa tabelka.

 

 

Tabela nr 1

 Sposoby diagnozowania ucznia zdolnego

stosowane przez badanych nauczycieli

 

 

Lp.

Sposoby diagnozowania

N = 17

%

1.

Oceny

15

88,2 %

2.

Rozmowy z rodzicami

4

23,5 %

3.

Rozmowy z osobą kompetentną

1

5,8 %

4.

Udział w konkursach

3

17,6 %

 

 

 

        

 

Na podstawie danych z tabeli nr 1 wyciągnięto takie wnioski.

         Okazało się, że wśród badanej grupy nauczycieli największa liczba   (15osób) diagnozuje ucznia zdolnego na podstawie oceny. Jest to nieprawidłowe zjawisko, ponieważ oceny są mało diagnostyczne .

Jednak w wyniku badań okazało się, że jest grupa nauczycieli (4 osoby) które diagnozuje również ucznia zdolnego na podstawie rozmów z rodzicami . Korzystanie z kilku sposobów diagnozowania jest zjawiskiem pozytywnym , nauczyciel szybciej pozna ucznia zdolnego w klasie i poznaje jego zainteresowania pozalekcyjne.

         Nauczyciele upatrują diagnostyczność  w ocenach, a posługują się nie standartowymi narzędziami. Nie widzą potrzeby testowania, wierzą     w system  oceniania. W takim podejściu ważne jest wieloaspektowe ujęcie diagnostyki. Budującym jest fakt, że nauczyciele dostrzegają konieczność stosowania kilku sposobów diagnozowania ucznia zdolnego. Wyniki zawarto w tabeli nr 2.

 

Tabela nr 2
Rozkład ilościowy stosowania diagnozy

ucznia zdolnego

 

Lp.

Ilość sposobów diagnozowania

N = 17

%

1.

Kilka sposobów

4

23,5 %

2.

Jeden sposób

11

64,7 %

3.

Brak diagnozowania

2

11,7 %

 

  W badanej grupie nauczycieli 23,5 % (4 osoby)  stosuje więcej jak jeden sposób diagnozowania ucznia zdolnego. Wśród tych sposobów znajduje się  między innymi udział w konkursach i olimpiadach.

   Najmniej   popularną   metodą   jest   rozmowa  z  osobą  kompetentną.Stosowanie jej wykazało 5,8 % (1 osoba) nauczycieli

( tabela nr 1 )

Tabela nr 3

Liczba uczniów zdolnych wskazanych przez nauczycieli

 

Liczba kolejna

nauczycieli

Liczba klas

o których jest mowa

Liczba uczniów

zdolnych w tych klasach

Procentowe

uśrednienie na klasę

1.

6

7

1,1 %

2.

2

1

0,5%

3.

15

12

0,8 %

4.

2

5

2,5 %

5.

-

-

-

6.

6

6

1 %

7.

9

15

1,6 %

8.

1

1

1 %

9.

9

19

2,1 %

10

4

3

0,7 %

11.

5

11

2,2 %

12.

17

5

0,3 %

13.

7

3

0,4 %

14.

3

5

1,6 %

15.

3

6

2 %

16.

6

12

2 %

17.

5

4

0,8 %

 

średnie  1,2 %

 

Przyjmując, że każda klasa liczy średnio 25 uczniów, a procent uczniów zdolnych wynosi 1,2 %, to liczba uczniów zdolnych wynosi 0,048 osoby na klasę.

         Odnosząc się do jednej z hipotez, która zakłada, że w klasie powinno być poniżej 20 % uczniów zdolnych to z przeprowadzonych badań wynika, że w badanej szkole średnia liczba uczniów zdolnych w klasie wynosi      1,2 % ( 0,048 osoby ). W związku z tym potwierdza się słuszność przyjętej hipotezy.

 

3.2.Stosowanie metody pracy z uczniem zdolnym nauczycieli bloku matematyczno-przyrodniczego w Szkole Podstawowej  nr 1 w Czarnkowie.

  Proces kształcenia wymaga stosowania przez nauczycieli różnorodnych metod pracy i ich zindywidualizowania w zależności od poziomu rozwoju uczniów. Praca z uczniem zdolnym szczególnie wymaga odpowiedniego doboru metod stymulujących jego rozwój umysłowy. Jedną z metod jest przygotowywanie zadań o większym stopniu trudności.          W czasie zajęć lekcyjnych uczniowie wybitnie zdolni wykonują dodatkowe zadania. Prace domowe wymagają również zwiększonego wysiłku np. uczniowie przygotowują referaty, szukają informacji na podany temat, rozwiązują dodatkowe zadania domowe. Oprócz zajęć lekcyjnych w szkole odbywają się również zajęcia pozalekcyjne. Są to różne kółka zainteresowań np. informatyczne, matematyczne, przyrodnicze itp. Uczniowie rozszerzają swoje wiadomości i często przygotowują się do konkursów pod okiem nauczyciela.

  Grupa badanych nauczycieli wykazała, że w pracy z uczniem zdolnym stosuje wspomniane metody. Wyniki badań przedstawiono w tabeli nr 4.

Tabela nr 4

Metody pracy z uczniem zdolnym

 

Lp.

Metody pracy z uczniem zdolnym

N = 17

%

1.

Zadania dodatkowe i referaty

8

47 %

2.

Praca w kółkach zainteresowań

6

35,3 %

3.

Brak metod

3

17,6 %

 

  Spośród badanych nauczycieli ( 8 osób ), czyli 47 % daje uczniom dodatkowe zadania, zachęca do opracowywania referatów na podany temat, podaje zadania o większym stopniu trudności, czasem  wykraczających  poza program nauczania w danej klasie. Pozwala to rozwinąć samodzielność uczniów w zdobywaniu wiedzy.

Uczniowie wybitnie zdolni pracują również w kółkach zainteresowań, gdzie pod okiem nauczyciela mogą przygotować się do konkursówi olimpiad. W ten sposób pracuje 35,3 % (6 osób) z badanych nauczycieli.

  Są również nauczyciele, którzy nie stosują żadnych metod pracy z uczniem zdolnym  17,6 %, (3 osoby) ponieważ tłumaczą to zbyt dużą liczbą uczniów w klasie.

Reforma edukacji nie sprostała wymaganiom finansowym współczesnej szkoły. Przejęcie szkół przez samorządy lokalne spowodowało nie dofinansowanie tychże  szkół. Efektem tego jest zbyt duża liczba uczniów w klasach, ograniczenie liczby zajęć poza lekcyjnych oraz zmniejszenie dodatków motywacyjnych zatrudnionym nauczycielom .

  Wraz z upływem kolejnych lat pracy, nauczyciele często nie czują potrzeby do szczególnego zaangażowania się w proces kształcenia. Praca    z uczniem wymaga indywidualnego podejścia do każdego z nich i doboru odpowiednich metod.

  Zauważono, że na stosowanie metod pracy z uczniem zdolnym  ma wpływ staż pracy w zawodzie. Przedstawia to tabela nr 5.

 

Tabela nr 5

Staż zawodowy a stosowanie metod pracy

 

Stosowane metody w pracy z uczniem zdolnym

 

Lkn.

staż pracy

nauczyciela

referaty

dodatkowe

zadania

przygotowanie

udział w konk.

1

12

+

+

-

2

4

-

+

+

3

20

-

-

-

4

13

-

-

-

5

11

-

-

-

6

10

-

-

-

7

21

-

-

+

8

21

-

+

-

9

11

-

-

-

10

11

-

+

+

11

23

-

-

+

12

35

-

-

-

13

10

-

+

+

14

11

+

+

+

15

8

-

-

+

16

19

-

-

-

17

12

+

+

+

Podsumowanie

3

7

8

 

  Nauczyciele z niskim stażem pracy do 10 lat stosują różne metody pracy z uczniem zdolnym. Pozwalają rozwinąć zainteresowania tych uczniów, pogłębić ich wiedzę, uczą samodzielnego myślenia. Natomiast nauczyciele ze stażem powyżej  10 lat w mniejszym stopniu angażują się w pracę z uczniem zdolnym. Przede wszystkim pracują na kółkach zainteresowań. Sporadycznie różnicują stopień trudności zadań na lekcji i prac domowych.

  Wynika z tego, że ze wzrostem stażu pracy obniża się stosowanie metod pracy z uczniem zdolnym.

 

 

 

Próba uogólnień i wniosków.

 

  Przeprowadzone badania pozwoliły zweryfikować wcześniej założone hipotezy:

1.     Według obserwacji wynika , że nauczyciele wskażą bardzo małą liczbę uczniów zdolnych w swojej klasie na skutek braku umiejętności diagnozowania ucznia zdolnego .

Badania potwierdziły słuszność tej hipotezy. Okazało się, że rzeczywiście w zespołach klasowych wskazywano bardzo małą liczbę uczniów zdolnych.

2.     Zakłada się, że nauczyciele stosują mało sposobów diagnozowania ucznia zdolnego.

Hipoteza ta została całkowicie potwierdzona w przeprowadzonych badaniach .

3.     Zakłada się, że nauczyciel w pracy twórczej z uczniem zdolnym, organizuje proces dydaktyczny, stwarzając optymalne warunki do rozwoju osobowości  dziecka  zdolnego. W procesie dydaktycznym, badani nauczyciele w pracy twórczej z uczniem zdolnym stwarzają optymalne warunki do rozwoju osobowości tego ucznia.

4.     Nauczyciele przyznają się do znajomości metod pracy z uczniem zdolnym.

Nauczyciele znają metody pracy z uczniem zdolnym, co potwierdziło się  w przeprowadzonych badaniach.

     Zauważono, że są nauczyciele, którzy nie znają sposobów diagnozowania ucznia zdolnego, gdyż nie byli do tego przygotowani w toku studiów i nie czuli potrzeby samodoskonalenia się w tym zakresie. Dla tej grupy nauczycieli sformułowano następujące wnioski:

1.     Nauczyciele powinni uczestniczyć w różnych formach doskonalenia zawodowego, aby podnieść swoje kwalifikację.

2.     Wiedza zdobyta w toku studiów powinna być uzupełniana poprzez literaturę metodyczną dotyczącą nowych rozwiązań w procesie dydaktycznym .

Zjawisko diagnozowania ucznia zdolnego jest niezwykle potrzebne  w procesie dydaktycznym i należy kłaść nacisk na zaznajomienie z nim studentów i czynnych nauczycieli. Sprzyjać to będzie wszechstronnemu rozwojowi wybitnych jednostek często ukrytych w zespołach klasowych.

 

Spis tabel

Tabela nr 1

  Sposoby diagnozowania ucznia zdolnego stosowane przez badanych nauczycieli ........30

Tabela nr 2

  Rozkład ilościowy stosowania diagnozy ucznia zdolnego ............................................31

Tabela nr 3

  Liczba uczniów zdolnych wskazanych przez nauczycieli ..............................................32

Tabela nr 4

  Metody pracy z uczniem zdolnym ...............................................................................34

Tabela nr 5

  Staż zawodowy a stosowanie metod pracy .................................................................35

 

 

 

 

 

Bibliografia

 

 

 

1.

Borzym I . , Uczniowie zdolni , W – wa 1979

2.

Gerstmann S . , Psychologia pedagogiczna . ( W : ) Pedagogika . 

Podręcznik akademicki ( red ) Godlewsi M . Krawcewicz S .      

Wujek T . , W – wa 1974

3.

Gondzik E . , Kariery szkolne uczniów zdolnych , W – wa 1976

4.

Green D . , Psychologia szkolna , W – wa 1970

5.

Handura L . , Uczniowie zdolni i kierowanie ich kształceniem ,    

W - wa 1974

6.

Hildreth G.- E . Gondzik , Problem kształcenia uczniów wybitnie

uzdolnionych , „ Wychowanie ” 16/1972

7.

Hornowski B . , Rozwój inteligencji i uzdolnień specjalnych ,      

W - wa 1986

8.

Janowski A . , Uczeń w teatrze życia szkolnego , W – wa 1989

9.

Kamiński A . , Studia i szkice pedagogiczne , W – wa 1978.   

10.

Kantowicz E . Problematyka ucznia zdolnego , „ Nowa szkoła ”

10/87

11.

Kosmalowa J . , Uczniowie zdolni w szkole , „ Problemy

Opiekuńczo – Wychowawcze ” 4/1987

12.

Krupiński L . , Praca z uczniem zdolnym , W – wa 1993

13.

Kruszewski K . ( red . ) Sztuka nauczania .                         

Czynności nauczyciela , W – wa 1993

14.

Lewis D . Jak wychowywać dziecko zdolne , W – wa 1988

15.

Lewowicki T . , Kształcenie uczniów zdolnych , W – wa 1986

16.

Lewowicki T . , Psychologiczne różnice indywidualne                             a osiągnięcia uczniów , W – wa 1977

17.

Łobocki M . , Metody badań pedagogicznych , W – wa 1984

18.

Łukasik S . , Pentowicz H . , M . Słyk , Witkowska E . Praca z

uczniem zdolnym , „ Życie Szkoły ” 4/2000

19.

Mężyńska H . , Doświadczenia w pracy z uczniem uzdolnionym ,

„ Problemy Opiekuńczo – Wychowawcze ” 2/1982

20.

Ministerstwo Edukacji Narodowej , O uczniu zdolnym ,

Biblioteczka Reformy , W – wa 1999

21.

Ministerstwo Edukacji Narodowej , O reformie po dwóch latach ,  

Biblioteczka Reformy , W – wa 2000

22.

Muszyński H . , Wstęp do metodologii badań , W – wa 1971

23.

Nakoneczna D . Kształcenie wielostronne stymulujące rozwój

uzdolnień , W – wa 1980

24.

Nawroczyński B . , Uczeń i klasa , W-wa 1923

25.

Niebrzydowski L . , Stymulowanie rozwoju dzieci uzdolnionych , „Problemy opiekuńczo-wychowawcze” 9/ 1994

26.

Nowak S . , Metody badań socjologicznych , W-wa 1989

27.

Okoń W . , „Słownik pedagogiczny” W-wa 1987

28.

Okoń W . , Szkoły eksperymentalne w świecie 1900-1979 , W-wa 1978

29.

Pieter J . , Sprawa uczniów wybitnych , Chowanna 1967

30.

Pietrasiński Z . , Zdolności , ( W : ) Tomaszewski ( red. ) Psychologia , W-wa 1982

31.

Pilch T . , Metody i techniki badań ( W: ) Godlewski M . , Wujek T . , ( red. ) , W-wa 1978

32.

Pilch T . , Zasady badań pedagogicznych , Wrocław- W-wa-Kraków-Gdańsk , Ossolineum 1987 

33.

Reykowski J . , Psychologia pedagogiczna ( W : ) Pedagogika . Podręcznik akademicki ( red. ) Godlewski M . , Krawcewicz S . , Wujek T . , W-wa 1974

34.

Schultz R . , Studia z innowatyki pedagogicznej 1996

35.

Smutny J . F . , Eby J . W . , Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzieży , 1998

36.

Smyk M . , Praca z uczniem zdolnym , „Życie szkoły” 4/2000

37.

Stucki E . , Edukacja wczesnoszkola proces symulujący rozwijanie zdolności specjalnych , 1983

38.

Stucki E . , Warsztat pracy nauczyciela klas I-III , „Życie szkoły” , 10/1980

39.

Strelau J . , (red. ) Zagadnienie psychologii różnic indywidualnych , W-wa 1971

40.

Syska J . , O traktowaniu uczniów szczególnie zdolnych W-wa 1928

41.

Tiepłow B . M . , Zdolności i uzdolnienia ( W : ) Zagadnienia psychologii różnic indywidualnych . Prace psychologów radzieckich .

42.

Tyszkowa M . , Zdolności , osobowość i działalność uczniów , W-wa 1990

43.

Wasyluk-Kuś H . , O nauce uczniów zdolnych , W-wa 1971

44.

Zaczyński W . , Praca badawcza nauczyciela , W-wa 1968

45.

Znaniecki F . , Socjologie wychowania , W-wa 1979

 

 

 

 

ANKIETA

 

badająca funkcjonowanie w zawodzie po wprowadzeniu reformy edukacji oraz znowelizowanej Karty Nauczyciela

 

  Doga Koleżanko , Kolego – prowadzimy badania pracy zawodowej oraz opinii nauczycieli na temat pozytywnych i negatywnych aspektów wdrażanej reformy edukacji i stosunku do znowelizowanej KN. Ankieta jest anonimowa , prosimy więc o szczere wypowiedzi .Mamy nadzieję , że wyniki pozwolą doradzić władzom oświatowym , co zmienić w ustawodawstwie .

 

1.     Jaki jest Pani/Pana staż w zawodzie  ? ....................

2.     Kto pomagał Pani/Panu w pierwszych miesiącach pracy ? ....................

3.                       Czy słusznym jest wprowadzenie opiekuna stażu ? ....................

4.                       Czy słusznym jest wprowadzenie opiekuna nauczyciela kontraktowego ?  .

   5. Czy spodziewa się Pani/Pan obiektywnej akceptacji lub oceny dokonanej przez dyrektora ?

    ( Podkreśl odpowiedzi )

a)      Mam pełne zaufanie do obiektywnej opinii lub oceny dyrektora .

b)      Mam zastrzeżenia co do obiektywności dyrektora .

c)      Nie mam zaufania bo nie są jasne kryteria .

d)     Nie miałabym/miałbym zaufania nawet przy określeniu kryteriów bo   ludzie są  

       tylko ludźmi .

6.      Jakie ma Pani/Pan obawy związane z pracą komisji „ eksperckich ” ?

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

.............................................................................................................................................

7.      Co najbardziej Pani/Panu odpowiada w znowelizowanej  KN ?

    ( Podkreślić odpowiedzi nadając im obok rangę : 1 , 2 ...)

a)  Możliwość awansowania .

b)  Możliwość otrzymania lepszego uposażenia adekwatnego do kompetencji .

c)  Nareszcie wiadomo , który nauczyciel i za jakie działania może awansować

d)  Skończył się automatyzm w uzyskiwaniu stabilizacji zawodowej .

inne.................................................................................................................................

8.      Co najbardziej Pani/Panu nie odpowiada w znowelizowanej KN ?                           ( podkreśl jak powyżej )

a)  Zbytnie sformalizowanie i zbiurokratyzowanie wymagań .

b)  Niejasne kryteria opiniowania i oceniania nauczyciela .

c)  Zbytnia ochrona nauczycieli mianowanych .

d)  Niedocenianie nauczycieli wybitnych .

e)  Zbędny opiekun dla nauczyciela kontraktowego .

      inne ...............................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

 

 

 

 

9.      Zapewne widzi Pani/Pan wokół siebie słabych , niesumiennych nauczycieli . W 

     jaki sposób sygnalizuje Pani/Pan lub próbuje zmienić ich zachowania , stosunek   

     do pracy , do ucznia ?

( Podkreślić odpowiedzi )

a)  Nie robię nic , to nie moja sprawa .

b)  Rozmawiam z koleżanką , kolegą , sugerując konieczność zmiany .

c) Poruszam kwestię na radzie pedagogicznej w trosce o dobre imię szkoły i 

      naszego zawodu .

d)  Rozmawiam z dyrektorem prosząc go o interwencję .

10. Dlaczego nauczyciele sami nie oczyszczają swojego środowiska ? ........................

   11. Co zmieniło się w Pani/Pana pracy po wprowadzeniu reformy edukacji ?       

    ( Podkreślić odpowiedzi )

a)  Realizuję własny program nauczania .

b)  Wprowadzam różnego rodzaju innowacje .

c)  Musiałem zmienić pracę .

d)  Realizuję różnego rodzaju formy doskonalenia zawodowego .

e)  Więcej czytam literatury pedagogicznej .

inne ...............................................................................................................................

.......................................................................................................................................

12. Jak ocenia Pani/Pan własne kompetencje zawodowe ?

    ( Podkreślić wybrane odpowiedzi )

a)                  Jestem dobrze przygotowana .

b)                 Moja wiedza i umiejętności nie są aktualizowane .

c)                  Ciągle się rozwijam czując niedosyt .

13. W jakiej dziedzinie sprawdza się Pani/Pan najlepiej ?

    ( Podkreślonym odpowiedzią proszę nadać rangę : 1 , 2 ... ).

a)                  Lubię nowości , poszukuję , eksperymentuję w dydaktyce i w wychowaniu .

b)                 Jestem lubianym wychowawcą .

c)                  Jestem dobrym metodykiem .

d)                 Jestem dobrym organizatorem .

inne ...............................................................................................................................

.......................................................................................................................................

14. Z czym ma Pani/Pan kłopoty ? ( Odpowiedzi jak wyżej )

a)                  Z dyscypliną w klasie .

b)                 Z wzrastającą agresją wśród uczniów .

c)                  Ze stworzeniem własnego programu .

d)                 Z tworzeniem narzędzi pomiaru osiągnięć uczniów .

e)                  Z gromadzeniem dokumentacji potrzebnej przy ubieganiu się o awans  

       zawodowy .

f)                  Z pracą  z uczniem tzw. „ trudnym ” .

g)                 Z pracą z uczniem zdolnym .

inne ...............................................................................................................................

.......................................................................................................................................

 

 

 

 

15. W jaki sposób diagnozuje Pani/Pan uczniów uzdolnionych i wybitnych ?

a) W oparciu o oceny .

b)  W oparciu o rozmowy z rodzicami .

c)  Zwracam się do osób kompetentnych .

inne ...............................................................................................................................

.......................................................................................................................................

16.             Ilu uczniów w Pani/Pana klasie/klasach można uznać za uzdolnionych i   wybitnych ?

      Liczba klas , o których jest mowa ....................

      Liczba uczniów , o których jest mowa ....................

17.                   Czy i jakie metody , formy , organizację pracy stosuje Pani/Pan z uczniem   

 zdolnym ?  

a) Nie pracuję bo nie mam na to czasu , klasy są zbyt liczne , mało środków .

b)                       Pracuję z uczniem zdolnym ( podać jak )

.................

18. Czy i w jaki sposób pracuje Pani/Pan z  uczniem tzw.  „ trudnym ” . 

a) Skutecznie go dyscyplinuję .

b)                       Obniżam wymagania .

inne ...........................................................................

.............................................................................................................................

19.   Czy praca z uczniem trudnym jest doceniana w Pani/Pana szkole ?                       

 ( Podkreślić odpowiedzi )

a) Jest doceniana przez dyrektora .

b) Jest doceniana i zauważana prze innych nauczycieli .

c) Jest doceniana przez rodziców lub ich dzieci .

d) Jest to mój problem i nikt  z grona pedagogicznego się tym nie interesuje .

e) Dyrektor traktuje nawet najbardziej ofiarne zbiegi jako moją powinność a nie  

       powód do chwalenia  się czy nagradzania .

20. Co bardziej się ceni w Pani/Pana szkole ?                                                           

     (Proszę ustalić ważność poszczególnych odpowiedzi przyporządkowując im cyfry 1 ,   

       2 , 3 ... ) .

a)       Osiągnięcia w olimpiadach przedmiotowych u uczniów .

b)       Praca z uczniem trudnym .

c)       Wielkie imprezy szkolne , ogólno środowiskowe .

d)      Solidna praca z uczniami na co dzień .

e)       Wprowadzane nowości pedagogiczne .

inne ...............................................................................................................................

.......................................................................................................................................

21. Jaki rodzaj trudności przejawiają Pani/Pana uczniowie ? 

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

 

 

22. W jaki sposób udokumentuje Pani/Pan solidną codzienną pracę z uczniami ?    

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

23. W jaki sposób udokumentuje Pani/Pan pracę z uczniem trudnym ?     

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

24. Jaki rodzaj programu stosuje Pani/Pan do pracy z uczniem zdolnym ?     

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

25. Ilu uczniów w Pani/Pana klasie można zaliczyć do tzw. trudnych uczniów ?

      liczba uczniów , o których jest mowa ....................

26. W jaki sposób motywuje Pani/Pan uczniów trudnych do nauki ?     

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      .......................................................................................................................................

      Proszę podać :

nazwę miejscowości , w której mieści się szkoła ......................................................

typ szkoły ...................................................................................................................

szczebel edukacyjny , w którym Pani/Pan naucza ....................................................

według awansu zawodowego proszę podać własny ..................................................

 



© 1999-2014 Ewa Krysińska