Strona główna | Galeria zdjęć | Aktualności | Księga gości | Informacje | Nauczyciele | Linki | Promyczek | Nasza szkoła | Publikacje nauczycieli | Publikuj
Wybierz dział publikacji
Wpisz szukane słowa
Wyszukaj w:

Publikacje / pedagogika / mgr Małgorzata Gładysz - Dojrzałość szkolna. Przygotowanie dziecka 6-letniego do roli ucznia X


Autor: mgr Małgorzata Gładysz
opublikowano: 2009-04-05 :: 10:08






1

Małgorzata Gładysz

Miastko

Temat: Dojrzałość szkolna. Przygotowanie dziecka 6-letniego do roli ucznia.

 W początkowym okresie nauki o powodzeniu dziecka decyduje jego prawidłowy rozwój fizyczny, intelektualny, emocjonalny, społeczny oraz poziom funkcji percepcyjno-motorycznych. W momencie, gdy dziecko przed rozpoczęciem klasy I osiągnie poziom rozwoju, który pozwala mu sprostać wymaganiom szkolnym, oznacza to, że osiągnęło ono dojrzałość do rozpoczęcia nauki. Punktem wyjścia do rozpoczęcia przygotowania sześcioletniego dziecka do przekroczenia progów szkolnych powinna być diagnoza zdolności i umiejętności przyszłego ucznia, która jest podstawą ewentualnej pomocy w wyrównywaniu deficytów rozwoju poznawczego i emocjonalno-społecznego. Jest to bardzo ważne, ponieważ od powodzenia dziecka w pierwszej klasie zależy jego dalsza kariera w szkole, a nawet w życiu. Wiek 6-7 lat to okres ogromnych zmian w funkcjonowaniu dziecka. W jego życiu pojawiają się nowe oczekiwania i zadania. Aby im sprostać, dziecko musi osiągnąć odpowiedni stopień rozwoju fizycznego, społecznego i psychicznego. Jest to tak zwana dojrzałość szkolna, dzięki której przyszły uczeń jest wrażliwy i podatny na systematyczne nauczanie i wychowanie w pierwszej klasie szkoły podstawowej. Ma to niezwykle istotne znaczenie, ponieważ wrażliwość na naukę umożliwia dziecku zainteresowanie się wiedzą, natomiast podatność polega na rozumieniu, zapamiętywaniu i opanowywaniu przez nie treści szkolnych.

 W celu określenia dojrzałości szkolnej, należy przyjrzeć się poszczególnym rodzajom dojrzałości. Są to:

1.Dojrzałość fizyczna - wyrażana jest m.in. w odpowiedniej do wieku życia wadze i wzroście, dobrym zdrowiu, oraz sprawności ruchowej. Sprawnie fizycznie dziecko skacze, biega, wspina się, potrafi lub uczy się jeździć na rowerze, łyżwach czy nartach.

2.Dojrzałość intelektualna - ten rodzaj dojrzałości przejawia się m.in. w tym, że dziecko rozumie mowę otoczenia, treść obejrzanych lub wysłuchanych bajek, jest zorientowane w najbliższym środowisku. Potrafi opowiedzieć własne przeżycia, wyciągnąć logiczne wnioski z przebiegu zdarzeń. Dużą rolę odgrywają struktura i właściwości funkcjonowania układu nerwowego, zwłaszcza wyższych funkcji korowych, będących biologiczną podstawą koordynacji ruchowej, wzrostu uwagi dowolnej i koncentracji, które umożliwiają sprostanie wymaganiom szkolnym. Na dojrzałość szkolną składa się też rozwój procesów poznawczych, szczególnie uwagi, pamięci i myślenia. Dziecko osiąga zdolności związane z przyswajaniem i przetwarzaniem informacji o sobie i świecie. Uwaga umożliwia mu skupienie się na zadaniu, a także przetwarzanie wiedzy i jej zapamiętanie. Według Wygotskiego jest to główna funkcja umysłowa wieku szkolnego warunkująca proces uczenia się. Dalszemu rozwojowi podlega też pamięć (główna funkcja wieku przedszkolnego). Dzieci stosują coraz bardziej złożone strategie pamięciowe, a przy tym analizują, przekształcają i organizują zdobywane informacje. Mają też wiedzę o swojej pamięci. Dokonują się również zmiany w myśleniu dziecka, które zgodnie z teorią Piageta polegają na przejściu od stadium myślenia przedoperacyjnego do operacji konkretnych. Dzięki temu jest ono w stanie zrozumieć stałość ilości, długości, wagi i objętości, co prowadzi do ukształtowania pojęcia liczby. Uformowana zostaje orientacja w stronności jego ciała oraz gotowość do rozumienia pojęć przestrzennych i operowania nimi. Umożliwia to zdolność do podjęcia rozwiązywania problemów matematycznych. Myślenie dziecka cechuje logiczność, co pozwala mu na łączenie faktów w związki przyczynowo-skutkowe. Ważne jest również osiągnięcie takiego poziomu rozwoju słuchu fonemowego, który umożliwi uczniowi opanowanie czynności uczenia się czytania i pisania.

3.Dojrzałość emocjonalna - przejawia się ona umiejętnością zachowania adekwatnie do sytuacji. Małe dziecko manifestuje swe pozytywne i negatywne uczucia bardzo wyraźnie, przy czym podlegają one stałym zmianom. Dziecko dojrzałe pod względem emocjonalnym bez większych problemów rozstaje się z rodzicami, jest zainteresowane zadaniami odpowiednimi do jego wieku, potrafi skupić uwagę co najmniej przez pół godziny. Ważny jest tu również typ układu nerwowego: siła, równowaga i ruchliwość procesów pobudzenia i hamowania. Stanowią one podłoże rozwoju uzdolnień oraz w istotny sposób wpływają na cechy emocjonalności i ich przejawy w zachowaniu dziecka. W kształtowaniu gotowości szkolnej istotny jest odpowiedni zakres i natężenie cech emocjonalnych dziecka i jego kompetencji społecznych, które przejawiają się w chęci i umiejętności nawiązywania kontaktów z rówieśnikami i nauczycielem, samodzielności i zaradności, zdolności przystosowania się do nowych warunków, panowaniu na swoimi reakcjami emocjonalnymi i wyrażaniu ich w sposób akceptowany społecznie, w zdyscyplinowaniu i umiejętności podporządkowania się, obowiązkowości i wytrwałości. Kluczowymi wyznacznikami dojrzałości emocjonalnej dziecka są wiara w siebie i samokontrola zachowania.

4.Dojrzałość społeczna wyrażająca się w umiejętności dostosowania dziecka do wymagań otoczenia w zakresie podporządkowania się poleceniom. Dziecko jest silnie związane emocjonalnie ze swymi najbliższymi, ale przywiązuje się również do kolegów z przedszkola, szkoły, z którymi potrafi się zgodnie bawić. Stopniowo uczy się współdziałania w grupie.

5.Dojrzałość w zakresie rozwoju funkcji percepcyjno – motorycznych świadczy o prawidłowym poziomie sprawności manualnej, orientacji przestrzenno – kierunkowej, percepcji słuchowej, wzrokowej, oraz koordynacji wzrokowo – ruchowej. Zaburzenia w rozwoju tych funkcji bywają częstą przyczyną trudności w opanowaniu przez dziecko podstawowych technik szkolnych.

 Moment rozpoczęcia nauki szkolnej jest dla dziecka bardzo ważnym wydarzeniem, gdyż wchodzi ono w nowe środowisko, staje przed nim pierwsze poważne obowiązki, z których musi się wywiązać. Od dobrego przygotowania dziecka do nauki zależy zwykle jego kariera szkolna W bardzo dużym stopniu do wspomagania rozwoju dziecka i przygotowania go do roli ucznia przyczynia się okres przedszkolny oraz uwarunkowania środowiska rodzinnego. Ogromnie ważne jest, aby od już od urodzenia zadbać o prawidłowy rozwój uczuciowy dziecka poprzez zaspokajanie jego potrzeb emocjonalnych – potrzeby miłości, akceptacji, oparcia, przynależności oraz bezpieczeństwa. W atmosferze spokoju i miłości rozwój uczuciowy dziecka będzie przebiegać bez zakłóceń, nie powodując jego nerwowości oraz innego rodzaju zaburzeń natury emocjonalnej. Dbając o prawidłowy rozwój społeczny dziecka, należy umożliwić mu częste kontakty z rówieśnikami, a także podejmowanie samodzielnych działań odpowiednich do wieku i możliwości dziecka. Konieczne jest również stopniowe wdrażanie go do podejmowania stałych obowiązków domowych, np. utrzymanie porządku w pokoju. Wspomagając rozwój intelektualny dziecka należy pamiętać o tym, że jego myślenie w dużym stopniu uzależnione jest od mowy. Od najmłodszych lat należy z dzieckiem, opowiadać bajki, zadawać i odpowiadać na pytania. Rozumowanie dziecka ćwiczyć można doskonale poprzez, np. układanie historyjek obrazkowych z wyodrębnianiem przyczyn i skutków. Bardzo ważnym elementem dojrzałości szkolnej jest prawidłowy poziom rozwoju funkcji percepcyjno – motorycznych. Funkcje te można rozwijać poprzez odpowiednie zabawy. Sprawność manualna niezbędna jest do nauki pisania. Brak prawidłowego nawyku trzymania ołówka, wykonywania linii poziomych, pionowych, ukośnych, uniemożliwia nabycie tej umiejętności. Funkcję tę należy ćwiczyć od najmłodszych lat ucząc czynności samoobsługowych: mycia, ubierania się, zawiązywania sznurowadeł, zapinania guzików, zakręcania i odkręcania butelek itd. Inne zabawy manualne które z powodzeniem zainicjować mogą rodzice, to: nawlekanie koralików, ugniatanie papierowych kul i rzucanie nimi do celu, lepienie z plasteliny, wydzieranie, wycinanie, malowanie farbami, rysowanie, wycinanie, odwzorowywanie, itd. Należy przy tym pamiętać aby pochwalić dziecko za wysiłek jaki włożyło w pracę, wyeksponować ją, aby zmotywować je do podejmowania kolejnych działań.

 Orientacja przestrzenno – kierunkowa kształtuje się u dziecka przez wiele lat. Przed pójściem do szkoły powinno ono być zorientowane w kierunkach, oraz przestrzeni, rozumieć i stosować pojęcia: nad, pod, obok, z tyłu, z przodu, wyżej, niżej, w środku, na prawo, na lewo. Kierunki te mogą być przyswajane podczas różnych zabaw, np.: określanie położenia przedmiotów w pokoju, na stoliku, wykonywanie zadań według instrukcji słownej, rysowanie pod dyktando.

 Percepcja wzrokowa czyli spostrzeganie wzrokowe jest również bardzo ważną funkcją warunkującą dobre przygotowanie dziecka do nauki szkolnej. Wiąże się ona z koordynacją wzrokowo – ruchową, czyli umiejętnością zharmonizowania pracy oka z ruchami całego ciała lub którejś z jego części. Nauka liter, czytania i pisania wymaga od dziecka różnicowania skomplikowanych kształtów, porównywania ich oraz poprawnego odtwarzania. Ważną rzeczą jest ćwiczyć w.w. funkcje zarówno w przedszkolu jak i w domu. Przykładowe ćwiczenia to:

·         Obrysowywanie, kopiowanie, wodzenie po śladzie;

·         Układanie elementów w całość;

·         Uzupełnianie brakującej części obrazka;

·         Poszukiwanie różnic i podobieństw w obrazkach;

·         Układanie według wzoru lub według własnego pomysłu;

·         Łączenie kropek;

·         Kreślenie drogi w labiryncie.

 Percepcja słuchowa pozwala wyodrębniać dźwięki, słowa, sylaby, głoski z wypowiedzianej mowy (analiza), oraz łączyć pojedyncze głoski, sylaby w słowa lub w zdania (synteza).Prawidłowa analiza i synteza słuchowa wyrazu i zdania stanowi niezbędny warunek do nabycia przez dziecko umiejętności czytania i pisania. Funkcję tę można ćwiczyć poprzez, np:

·         zabawę w nasłuchiwanie;

·         rozpoznawanie dźwięków z otoczenia;

·         naśladowanie np. odgłosów zwierząt

·         kończenie rozpoczętych słów;

·         wymyślanie słów na daną głoskę lub sylabę;

·         poszukiwanie przedmiotów zaczynających się na daną głoskę;

·         dzielenie wyrazów na sylaby i składanie ich w całość;

·         odtwarzanie prostego rytmu.

 W przygotowaniu dziecka do rozpoczęcia nauki szkolnej rola środowiska rodzinnego jest ogromna. Przy rzeczywistym zaangażowaniu rodziców w sprawy dziecka z jednoczesnym uwzględnieniem jego potrzeb emocjonalnych, jest duża szansa na osiągnięcie przez nie gotowości do nauki w klasie I, oraz powodzenia w przyszłej karierze szkolnej.

 Klasa 0 ma przygotować dziecko do osiągnięcia przez nie dojrzałości szkolnej, tak aby rozpoczęło efektywną naukę w klasie pierwszej. W grupie zerowej jest wiele dzieci, często o nieharmonijnym profilu rozwoju, uwarunkowanym deficytami poszczególnych funkcji intelektualnych czy mikro uszkodzeniami mózgu.

 Zaburzenia te mogą mieć też swoje uzasadnienie w braku treningu pewnych umiejętności i w stosowaniu niewłaściwych form wychowawczych. Zadaniem nauczyciela klasy 0 jest wyrównanie dysharmonii rozwojowych. Jednak – aby było to możliwe, konieczna jest wstępna diagnoza dzieci rozpoczynających klasę 0 wykrywająca ewentualne zaburzenia rozwojowe, określająca poziom zdolności i umiejętności każdego z nich. Praca z dzieckiem opierałaby się wówczas na korekcji słabszych funkcji, tak aby wstępując do klasy pierwszej było ono gotowe do podjęcia nauki.

 Dojrzałość szkolna według Anny Brzezińskiej jest efektem gotowości do niej dziecka i właściwości szkoły i jej oferty edukacyjnej. Osiągnięcie jej ma ogromne znaczenie dla ucznia rozpoczynającego naukę w szkole i wpływa nie tylko na jego rozwój poznawczy, ale także emocjonalno-społeczny w dorosłym życiu. Od gotowości szkolnej bowiem zależą dalsze losy edukacji dziecka w szkole. Uczeń, który nie osiągnął dojrzałości szkolnej, nie jest w stanie sprostać powierzonym mu zadaniom, co może spowodować brak motywacji do nauki i zainteresowania nią. Wszystko bowiem, co trudne i niezrozumiałe, wydaje się przecież także niedostępne, a przede wszystkim nudne.

 

 

 

 

Bibliografia:

1.Gruszczyk-Kolczyńska E., Zielińska E. Wspomaganie rozwoju umysłowego czterolatków i pięciolatków. Książka dla rodziców, terapeutów i nauczycieli przedszkola, WSiP, Warszawa 2004

2. Klaus-Stańska D. Adaptacja szkolna siedmiolatków, WSP, Olsztyn 1994

3. Kopik A. Akceleracja rozwoju dzieci siedmioletnich rozpoczynających naukę szkolną, WSP, Kielce 1996

4.Wilgocka-Okoń B. Gotowość szkolna dzieci sześcioletnich, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2003

5. K. Appelt, S. Jabłoński, “Osiągnięcia i zagrożenia dla rozwoju dziecka w wieku szkolnym”, [w:] A. Brzezińska, E. Hornowska (red.), Dzieci i młodzież wobec agresji i przemocy, Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2004

6. H. Bee, Psychologia rozwoju człowieka, Zysk i S-ka, Poznań 2004

7. A Brzezińska, Społeczna psychologia rozwoju, Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2000.

8. B. Smykowski, “Gotowość do organizowania współpracy rówieśniczej” [w:] A. Brzezińska, S. Jabłoński, M. Marchow (red.), Niewidzialne źródła. Szanse rozwoju w okresie dzieciństwa, Wydawnictwo Humaniora, Poznań 2003



© 1999-2014 Ewa Krysińska